وقتی تورم بالا میرود، یک نگرانی خیلی ساده در ذهن شکل میگیرد: «چطور ارزش پولم را حفظ کنم؟» خیلیها در همین نقطه سراغ ارز میروند، اما بدون اینکه بدانند بازار ارز فقط با قیمت دلار بالا و پایین نمیشود. ارزها به سیاست پولی، نرخ بهره، تورم، تجارت خارجی، تنشهای ژئوپلیتیک و جریان سرمایه واکنش نشان میدهند و همین باعث میشود رفتارشان همیشه قابل پیشبینی نباشد.
از طرف دیگر، بازار ارز یکی از بزرگترین بازارهای مالی دنیاست. بانک تسویه بینالمللی گزارش میدهد گردش معاملات بازار ارز در آوریل ۲۰۲۲ به حدود ۷.۵ تریلیون دلار در روز رسیده است. در چنین بازاری، انتخاب ارز باید بر اساس معیارهای مشخص انجام شود.
از این جهت، بهترین ارزها برای سرمایه گذاری یک جواب ثابت ندارد. اما میتوان با یک منطق سبدی، چند گزینه معتبر را برای حفظ نقدشوندگی، کاهش ریسک و تنوعبخشی انتخاب کرد.
نقش ارز در حفظ ارزش پول ملی
بانکهای مرکزی در کشورهای مختلف، ارز خارجی را فقط برای «خرید و فروش» نگه نمیدارند. این ذخایر یک ابزار اقتصادی است که سه کاربرد اصلی دارد: پشتیبانی از واردات و پرداختهای خارجی، کاهش شوکهای ارزی و افزایش اعتماد به ثبات مالی. به همین دلیل، بخش عمده ذخایر ارزی جهان معمولا در ارزهای پرکاربرد نگهداری میشود؛ چون این ارزها بازار عمیقتری دارند و در زمان بحران، سریعتر به پول نقد تبدیل میشوند. گزارش COFER صندوق بینالمللی پول نشان میدهد کل ذخایر ارزی جهان در فصل دوم ۲۰۲۵ به ۱۲.۹۴ تریلیون دلار رسیده است.
در سطح خانوار و کسب و کار هم منطق مشابهی وجود دارد. وقتی تورم داخلی بالا میرود یا ریسکهای اقتصادی بیشتر میشود، نگهداری بخشی از دارایی در ارزهای معتبر میتواند نقش لنگر داشته باشد. یعنی به سبد مالی شما کمک میکند فقط به یک بازار داخلی وابسته نباشید. البته این به معنی بیریسک بودن ارز نیست. تصمیمهای بانکهای مرکزی، تغییر نرخ بهره و حتی شوکهای سیاسی میتواند یک ارز را در یک دوره تقویت و در دورهای دیگر تضعیف کند.
بررسی ارزهای مسلط، دلار و یورو
در بین ارزهای جهان، دو ارز جایگاه کاملا متفاوتی دارند: دلار آمریکا و یورو. دلیل اهمیت این دو ارز فقط «شناخته شده بودن» نیست. این دو ارز سهم اصلی را در ذخایر ارزی بانکهای مرکزی، پرداختهای بینالمللی و معاملات بازار ارز دارند. به همین دلیل، معمولا هسته اصلی هر سبد ارزی را تشکیل میدهند.
دلار آمریکا (USD)
دلار همچنان ستون اصلی نظام ارزی جهان است. دادههای COFER صندوق بینالمللی پول نشان میدهد سهم دلار از ذخایر ارزی تخصیص یافته در فصل دوم ۲۰۲۵ حدود ۵۶.۳۲٪ بوده است. از نظر نقدشوندگی هم دلار موقعیت ویژهای دارد. آمار بانک تسویه بینالمللی نشان میدهد دلار در سمت یکی از معاملات، سهمی نزدیک به ۸۸٪ از گردش معاملات روزانه آوریل ۲۰۲۲ داشته است.
جمعبندی کاربردی این دادهها روشن است: دلار معمولا برای «حفظ نقدشوندگی»، «پوشش ریسک عمومی» و «کاهش هزینه تبدیل» گزینه پایه محسوب میشود. ریسک اصلی دلار بیشتر از جنس سیاست پولی و شوکهای سیاسی-اقتصادی است.
یورو (EUR)
یورو دومین ارز مهم جهان است. صندوق بینالمللی پول گزارش میدهد سهم یورو در ذخایر ارزی تخصیص یافته در فصل دوم ۲۰۲۵ به حدود ۲۱.۱۳٪ رسیده است. بانک مرکزی اروپا هم در گزارش «نقش بینالمللی یورو» تاکید میکند سهم یورو در شاخصهای مختلف استفاده بینالمللی، حول و حوش ۱۹٪ باقی مانده و جایگاه دوم خود را حفظ کرده است.
درهم امارات (AED)
در بازار ایران، بررسی بهترین ارزها برای حفظ ارزش ریال بدون اشاره به «درهم امارات» ناقص است. از آنجا که نرخ درهم امارات به صورت ثابت به دلار آمریکا میخکوب شده است (Pegged Exchange Rate)، خرید درهم عملا بازدهی کاملا مشابهی با دلار دارد. مزیت بزرگ درهم در اقتصاد ایران این است که چه به صورت اسکناس نقدی و چه در قالب ارزهای حوالهای، حجم معاملات و نقدشوندگی بسیار بالایی دارد. در دورههایی که اسکناس دلار در بازار داخلی (تحت تاثیر نوسانات دلار سلیمانیه و هرات) دچار حبابهای مقطعی میشود، درهم امارات میتواند یک جایگزین هوشمندانه و در دسترس برای پوشش ریسک باشد.
ارزهای نوظهور و باثبات برای تنوعبخشی به دارایی
بعد از دلار و یورو، بحث بهترین ارزها برای سرمایه گذاری وارد یک مرحله مهمتر میشود: تنوعبخشی. در این مرحله، هدف این نیست که یک ارز را به عنوان برنده قطعی انتخاب کنیم. هدف این است که سبد ارزی را طوری بچینیم که در بحرانها، رکودها و شوکهای اقتصادی آسیب کمتری ببیند.
ارزهای امنپناه، فرانک سوئیس و ین ژاپن
فرانک سوئیس در بسیاری از پژوهشها به عنوان یک ارز امنپناه شناخته میشود. یک مطالعه در بانک مرکزی سوئیس هم با ارجاع به پژوهشهای مختلف، از شواهد امنپناه بودن فرانک صحبت میکند. درباره ین ژاپن نیز یک مقاله صندوق بینالمللی پول نشان میدهد که ین در دورههای ریسکگریزی بازار، رفتار امنپناه دارد.
یک نکته مهم برای سرمایهگذاران داخل ایران: هرچند فرانک سوئیس و ین ژاپن در بازارهای جهانی ارزهای امنپناه محسوب میشوند و در زمان بحرانها رفتار باثباتی دارند، اما خرید فیزیکی آنها در ایران یک چالش بزرگ دارد. «اختلاف قیمت خرید و فروش در صرافیها» (اسپرد) برای این ارزها بسیار بالاست. به عبارت دیگر، هزینه تبدیل این ارزها در بازار تهران به قدری است که برای رسیدن به نقطه سر به سر، سرمایهگذار باید زمان بسیار طولانیتری صبر کند. بنابراین خرید فیزیکی این ارزها برای مبالغ خرد چندان توجیهپذیر نیست.
ارزهای کالامحور، دلار کانادا و دلار استرالیا
این ارزها معمولا به چرخه کالاها و وضعیت رشد جهانی حساس هستند. در دورههای رونق جهانی یا رشد قیمت کالاها ممکن است تقویت شوند، اما در رکود یا افت قیمت کالاها ریسکشان بیشتر میشود.
ارزهای با نقش رو به رشد، یوان چین
یوان هنوز فاصله زیادی با دلار و یورو دارد، اما در حال رشد است. صندوق بینالمللی پول سهم یوان از ذخایر ارزی جهان را در فصل دوم ۲۰۲۵ حدود ۲.۱۲٪ گزارش میدهد. گزارش SWIFT هم نشان میدهد سهم RMB از پرداختهای جهانی در ژوئن ۲۰۲۵ حدود ۲.۸۸٪ بوده است. با این حال، محدودیتهای تبدیلپذیری و سیاستهای کنترلی میتواند ریسک نگهداری آن را بالا ببرد.
تفاوت سرمایه گذاری در ارز فیزیکی و تتر
در بحث بهترین ارزها برای سرمایه گذاری فقط این مهم نیست که «چه ارزی» میخرید. مهم است «چطور» آن را نگه میدارید. چون ارز فیزیکی و تتر از نظر ریسک، نقدشوندگی، هزینهها و حتی نوع مالکیت تفاوت جدی دارند. ارز فیزیکی وابستگی به پلتفرم را کم میکند، اما هزینه و ریسک نگهداری دارد. تتر جابهجایی را ساده، اما شما را به ساز و کار ناشر و ریسکهای مقرراتی وابسته میکند.
| معیار | ارز فیزیکی | تتر (USDT) |
| نوع مالکیت | مستقیم و در اختیار فرد | وابسته به کیف پول، شبکه و ناشر |
| دسترسی | محدود به زمان و مکان | ۲۴ ساعته و آنلاین |
| جابهجایی | سختتر و پرریسکتر | سریع و ساده |
| هزینههای پنهان | اختلاف خرید و فروش، ریسک نگهداری | کارمزد شبکه و ریسک پلتفرم |
| ریسک اصلی | امنیت فیزیکی، اسکناس تقلبی | ریسک ناشر، مقررات، محدودیت برداشت |
| مناسبتر برای | نگهداری بلندمدت و کموابستگی | انتقال سریع و استفاده کوتاهمدت |
چه زمانی برای خرید ارز مناسب است؟
هیچ زمانبندی جادویی برای خرید ارز وجود ندارد. چون بازار ارز تحت تاثیر سیاست پولی، نرخ بهره و شوکهای اقتصادی حرکت میکند و در سرمایه گذاری کوتاه مدت میتواند غیرقابل پیشبینی باشد. بنابراین رویکرد منطقی این است که به جای تلاش برای شکار کف و سقف، تصمیم را بر اساس هدف و مدیریت ریسک تنظیم کنیم.
در عمل، اگر هدف شما حفظ ارزش دارایی است، خرید پلهای معمولا ریسک کمتری نسبت به ورود یکباره دارد. همچنین باید هزینه تبدیل را جدی بگیرید، چون اختلاف خرید و فروش و کارمزدها میتواند بخش قابل توجهی از سود احتمالی را از بین ببرد. نکته مهم دیگر این است که در زمانهای نزدیک به تصمیمهای نرخ بهره یا انتشار گزارشهای تورمی، بازار معمولا نوسان و اسپرد بیشتری دارد و خرید هیجانی در این دورهها ریسک را بالا میبرد.
جمعبندی
برای انتخاب ارز، بهتر است دنبال یک گزینه قطعی و همیشگی نباشید. چون ارزها تحت تاثیر سیاست پولی، نرخ بهره و شوکهای اقتصادی تغییر میکنند و در کوتاهمدت همیشه قابل پیشبینی نیستند. به همین دلیل، تصمیم درست معمولا با نگاه سبدی گرفته میشود و هدف آن بیشتر حفظ ارزش و کاهش ریسک است تا سودگیری سریع.
در این چارچوب، دلار و یورو معمولا بخش اصلی سبد ارزی را میسازند، چون نقدشوندگی بالایی دارند و سهمشان در ذخایر جهانی بیشتر است. در کنار آن، ارزهای امنپناه مثل فرانک سوئیس و ین ژاپن میتوانند نقش پوشش بحران داشته باشند و ارزهای کالامحور مثل دلار کانادا و دلار استرالیا هم سبد را از نظر چرخه اقتصادی متنوعتر میکنند. همچنین در انتخاب بین ارز فیزیکی و تتر باید نوع ریسک را در نظر گرفت، ارز فیزیکی ریسک فناوری را کمتر میکند اما هزینه و ریسک نگهداری دارد و تتر انتقال را سادهتر اما ریسک ناشر و مقررات را اضافه میکند.
سوالات متداول درباره بهترین ارزها برای سرمایه گذاری
1- برای سرمایهگذاری، دلار بهتر است یا یورو؟
دلار معمولا گزینه پایه برای نقدشوندگی است و یورو بیشتر نقش مکمل برای تنوع در برابر دلار را دارد.
2- آیا تتر همان دلار است؟
نه، تتر یک دارایی دیجیتال است که قیمتش نزدیک دلار میماند اما به ساز و کار ذخایر و بازخرید ناشر وابسته است.
3- برای تنوعبخشی، چه ارزهایی کنار دلار و یورو معنا دارد؟
ارزهای امنپناه مثل فرانک سوئیس و ین ژاپن، و در حد محدود ارزهای کالامحور مثل دلار کانادا و دلار استرالیا میتوانند مکمل باشند.
4- چرا بعضیها یوان را به سبد ارزی اضافه میکنند؟
چون سهم یوان در ذخایر و پرداختهای جهانی رشد کرده، هرچند هنوز فاصله زیادی با دلار و یورو دارد.
5- آیا نگهداری ارزهایی مثل لیر ترکیه یا دینار عراق برای سرمایهگذاری منطقی است؟
به هیچ وجه! ارزش پول کشورهایی که درگیر تورمهای بالا یا بیثباتی اقتصادی هستند (مثل ترکیه)، به طور مستمر در برابر دلار جهانی افت میکند. خرید این ارزها صرفا باید به اندازه نیازهای توریستی، تجاری و مصرفی کوتاهمدت باشد و نگهداری آنها به عنوان ابزار سرمایهگذاری، باعث از بین رفتن اصل سرمایه شما خواهد شد.
